Bladmuziek… Waarom wel/niet?

Bladmuziek en tablatuur zijn beiden een al eeuwen omstreden communicatiemiddel. En er zijn argumenten voor beiden. Want hoewel zeer nuttig, zijn beiden slechts een oppervlakkige aanduiding geeft van wat er gebeurt in de muziek. Communicatie vereist minstens twee, een zender en een ontvanger, maar als beide niet dezelfde taal spreken dan zal er onheroepelijk een verlies van informatie optreden. Termen als ‘Ritardando’, ‘Rallentando’ en ‘Ritenuto’ hebben een subtiel maar zeer bepalend effect op de muziek, maar zonder een dergelijk effect te hebben ervaren en op muzikaal niveau begrepen is het een te verwaarlozen suggestie die niet aan zal komen.

Dergelijke discussies beginnen vaak bij de compleetheid van zulke uitgaven. De tablatuur laat ritmisch te wensen over, maar doet hierin juist een beroep op het inzicht van de muzikant. En geeft noot voor noot elke beweging van de componist aan. Bladmuziek laat daarentegen de muziek zien, maar kan wat betreft de vingerzettingen te wensen overlaten. Een andere interpretatie is dat de componist hierin juist de vrijheid overlaat aan de muzikant. En het is meer dan gebruikelijk dat muzikanten hun eigen interpretatie en vingerzettingen opnemen, of zelfs uitgeven.

Dit is vooral iets wat veel leerlingen moeite kost om te accepteren wanneer ze meer inzicht beginnen te krijgen in het instrument. Een simpele melodielijn kan vaak op een tiental verschillende wijzen worden gespeeld. En er zijn vele redenen om welke dan ook te rechtvaardigen. Het spelen op toon, legato of juist virtuositeit vereist technische beslissingen die behoorlijk af kunnen wijken van het origineel. De ene gitarist is de andere niet, noch is de ene muzikant de andere. Er is geen schande in het kiezen van ‘de makkelijkste weg’, maar ook waarderen we virtuositeit, niet in het minst de muzikant zelf. Wanneer een componist een bepaalde vingerzetting heeft opgeschreven, als de componist al een capabel genoeg gitarist is om dit naar behoren te kunnen, kan het dus de moeite waard zijn om deze te herzien.

…Of zelfs in twijfel te trekken. Het zou niet de eerste maal zijn dat een uitgever een werk opnieuw heeft uitgebracht, met een paar (bewuste) ‘foutjes’ om de heruitgave te rechtvaardigen. Er bestaat een hoop ruis, ondanks de ‘puurheid’ van bladmuziek, in de vorm van drukfouten, ‘drukfouten’ om het geld, het stomweg herindelen van de volgorde van de stukjes, of gewoon componisten die de mogelijkheden en beperkingen van het instrument niet begrijpen. De ‘juiste’ wijze bestaat echter niet, enkel een oneindig aantal goede waar je naar hartelust uit kunt kiezen, maar voor een flink aantal kan het moelijk zijn om tussen het bos de bomen nog te zien.

Dus er valt een hoop te zeggen voor bladmuziek en tablatuur. Dat wil zeggen, het gebruik ervan, maar ook het afzien van het gebruik van beiden in hun geheel. Verscheidene muzikale culturen geven hun muziek slechts door van muzikant op muzikant, door voor- en naspel. Dit kan culturele, of religieuze redenen hebben, maar ook financiele. Veel flamenco-puristen verafschuwen het gebruik van geschreven muziek. Veel jazz-legendes waren autodidact, konden geen noot lezen en tot op de dag van vandaag wordt dit beschouwd als een soort statussymbool.

Ook didactisch valt er veel te zeggen voor het afzien van geschreven muziek, hierover een volgende keer meer. Als je echter houdt van muziek is er zelden een goede reden om jezelf kennis erover te ontzeggen. En door je horizon te verbreden kun je honderden jaren muziek herontdekken, dus blijf zoeken, blijf leren en blijf vooral spelen. Tot binnenkort…

René