Talent… En andere illusies

Talent. Een woord dat een bijna mythische lading heeft. Men denkt dat iemand ofwel ‘het heeft’ om muziek te maken, of altijd slechts middelmatig zal blijven. Gek genoeg hoor je dit veel minder vaak als iemand ICT gaat studeren, of als visboer, fruitplukker, vuilnisman of  boekhouder aan de slag gaat.

Talent is een label dat met regelmaat gebruikt wordt in de meer artistieke richtingen zoals dans, schilderen of muziek, terwijl het als begrip toch echt universeel toegepast kan worden. Een persoon kan zeker aanleg voor de ICT hebben, net zoals deze aanleg aanwezig kan zijn voor de overige beroepen. Talent is echter een woord dat vaak zodanig verkeerd wordt geïnterpreteerd dat men er bijna onoverkomelijke blokkades mee creëert. Een vicieuse cirkel waar men zich bij voorbaat al in werpt, om er vervolgens maar moeilijk uit te komen.

Talent is in zijn kern niet meer dan een bepaalde mentale en/of lichamelijke voorkeur die zich uit op verschillende manieren. Het is weliswaar de fundering waarop we onszelf opbouwen, maar hoeft ons niet te beperken in de keuze van de kleur van de stenen die we hiervoor gebruiken. Dit houdt in dat je zowel muzikant als boekhouder tegelijk kunt zijn, of schilder en magazijnmedewerker, werktuigbouwkundige en danser. Wat belangrijk is, is hoe informatie opgenomen wordt. En anderzijds dus hoe deze gepresenteerd dient te worden.

Het zichtbare effect dat dit heeft op onze activiteiten komt in onderwijs naar voren in het leerproces. Onhandig echter is dat het aangeboden leerproces vaak behoorlijk uniform is, wat voor een groot deel te verwijten is aan de financiële situatie waarin het onderwijs momenteel verkeert. Er zijn een aantal verschillende soorten scholen, maar het groeiende aantal geïdentificeerde uitzonderingen die desondanks worden aangeduid als zijnde ‘leerproblemen’ geeft wel aan dat er nog niet voldoende kennis en maatregelen zijn om hier rekening mee te houden.

Een tegenwoordig veel gehoorde klacht is dat er steeds meer ‘stickers’ geplakt worden. “Iedereen heeft wel wat.” Amusant is dat dit niet onwaar is, maar de omgang met een dergelijke sticker is precies verkeerd om. Iedereen heeft namelijk ook wel wat. Dit zijn basisinstellingen die we moeten ontdekken en in ons voordeel leren toepassen. Niet negatieve aspecten die zo snel mogelijk dienen te worden geneutraliseerd.

Als dit niet juist gebeurt gaan we letterlijk gokken met het leerproces, met alle risico invloeden op de psychische gezondheid van de leerling tot gevolg. Resultaat is dat een kind dat gemakkelijk leert door individuele memorizatie van blad, op kan bloeien in dergelijk onderwijs, maar volledig dicht kan slaan zonder deze handvatten. Evenzo zal een kind dat meer fysiek of auditief ingesteld is neergezet kunnen worden als zijnde ‘moeilijk lerend’, terwijl dit helemaal niet zo hoeft te zijn. De aanvoermethode van informatie is simpelweg niet de juiste. En dit is precies waar privé-lessen het verschil kunnen maken. Hier kan de docent namelijk exact inspelen op de leer-voorkeur van de leerling. En zo dergelijke blokkades omzeilen, zonder dat dit extra moeite kost of (een pijnlijke) nadruk legt op de ‘uitzonderlijkheid’ van dergelijke verschillen tussen leerlingen.

In het muziekonderwijs komen dergelijke talenten op talloze wijzen naar voren. Sommige leerlingen moeten een moeilijke muzikale uitdaging overwinnen door herhaling, of voor- en naspel, puur op gevoel en fysieke connectie met de muziek. Anderen moeten het beredeneren en het zich zo eigen maken. Dit staat volledig los van leeftijd. Het kan zelfs zijn dat het instrument simpelweg niet het juiste is voor de leerling. Nog onlangs hoorde ik een collega over een leerling die een realisatie had van ‘juistheid’, simpelweg door het bespelen van een basgitaar, in plaats van een klassieke gitaar. Zo’n moment van realisatie – waar de puzzelstukjes als vanzelf op hun plek vallen – is wat herkenning van talent eigenlijk is. En wat we moeten zoeken in onderwijs en leren. Niet de teneergeslagen erkenning van persoonlijk beperkingen als ware we in een onwrikbaar mentaal en fysiek kastenstelsel geboren. En dat is helaas wel hoe we dergelijke stickers tegenwoordig interpreteren.

Er valt veel te zeggen over de reden van dergelijke mentale en fysieke verschillen tussen leerlingen. Woorden als ‘erfelijkheid’ en ‘opvoeding’ komen hier doorgaans ter sprake. Beide hebben zeker hun waarde, maar wat men moet realiseren is dat dergelijke talenten dus niet de grenzen aangeven. Ze geven het meest praktische leerproces aan, welke ieder voor zichzelf moet leren herkennen opdat ze er ten volle gebruik van kunnen maken, om zoveel mogelijk uit hun leren te halen.

Einstein had meer dan moeite met zijn reguliere opleiding. Edison, Franklin, Dickens. Allen namen van mensen die hun eigen talent zodanig hebben leren doorgronden dat ze hun doelen hebben bereikt ondanks de blokkades die hen in de weg werd gelegd. Doelen die ze niet hebben bereikt omdat ze een bepaalde voorsprong hadden op hun tijdsgenoten, maar omdat ze wisten hoe deze op de meest praktische en prettige manier te bereiken.